-b, -ib: vergul kerakmi yoki yoʻq?

0
56
marta koʻrilgan.

Gapda -(i)b qoʻshimchasi bilan yasalgan ravishdoshlardan soʻng koʻpincha vergul qoʻyiladi. Lekin har doim ham emas. Amaliyotda ravishdoshlardan soʻng oʻrni boʻlsa-boʻlmasa vergul qoʻyaverish koʻp uchraydi.

 

Xoʻsh, qachon vergul qoʻyish kerak?

Ravishdosh va undan keyin kelayotgan feʼl alohida-alohida, ketma-ket yoki birdan ortiq harakat-holatni ifodalasa, vergul ishlatiladi:

 

Sigirlarni kim sugʻorib, qoʻylarga kim yem beradi?

👉 Bu jumlada ikki xil, alohida-alohida harakat ifodalanyapti va ular vergul bilan ajratilyapti.

 

Siroj egma koʻprik­dan oʻtib, koʻl oʻrtasidagi choyxonaga kirdi.

S. Zunnunova, Odamlar orasida.

👉 Bu gapda ketma-ket harakat ifodalangan. Siroj oldin koʻprikdan oʻtgan, keyin choyxonaga kirgan.

 

Bo­zorqul bunday paytlarda bosh egib, xo­mush oʻtirardi.

A. Muxtor, Chinor

👉 Bu gapda birdan ortiq harakat-holat bor, xuddi uyushiq boʻlaklardagi kabi bu oʻrinda ham vergul qoʻyish oʻrinli.

 

Xoʻsh, qachon vergul qoʻyilmaydi?

Agar bittagina harakat ifodalansa, ravishdosh shu harakatni sifatlasa, vergul kerak emas:

 

Tayyor fotosuratdan foydalanib rasm chizamiz.

👉 Bu gapda ish-harakat bitta: rasm chizish. Foydalanib soʻzi qanday holatda?, qay shaklda? soʻrogʻiga javob boʻlyapti. Bu yerda birdan ortiq harakat ifodalanmagani uchun vergul kerak emas.

 

U kulib gapirdi.

👉 Bu gapda kulib soʻzi gapirish holatini aks ettiryapti, unga mazmunan bogʻliq. Shu sababli vergul kerak emas.

 

Arzimas gapdan figʻoni falakka chiqib ketganini qarang!

👉 Bu jumlada figʻoni falakka chiqib birikmasi ibora boʻlgani uchun vergul talab qilmaydi. Turgʻun birikmalar yaxlit shaklda maʼno kasb etgani uchun ular xuddi bir soʻz kabi qabul qilinadi.

 

Ravishdosh shaklida boʻlsa-da, vergul talab qilmaydigan baʼzi soʻz va iboralar bor. Lekin ularning vazifasi va mazmuniga eʼtibor bermaslik oqibatida xatolarga yoʻl qoʻyamiz. Nasib qilsa, ular haqida alohida yozaman.

 

Orif Tolib

MULOHAZA BILDIRISH

Mulohaza kiritilmadi!
Ismi sharifingizni kiriting.