Оғир атлетикачининг дўсти ҳам, рақиби ҳам – штанга

0
90
марта кўрилган.

Бразилиянинг Рио-де-Жанейро шаҳрида бўлиб ўтган XXXI ёзги Олимпиада ўйинлари чемпиони Руслан Нурудинов билан суҳбат

 

Андижонда кўплаб спорт турлари бўйича мактаблар шаклланган. Нега айнан оғир атлетика йўналишини танлагансиз?

Тўғрисини айтсам, бошқа иложим бўлмаган.

 

Ие, кимдир мажбурлаб тош кўтартирганми сизга?

Йўқ, ундай эмас. Иккита акам бор. Улар оғир атлетика билан шуғулланишарди. Ҳаётда ўзинг ҳавас қиладиган, эргашадиган кишилар бўлади-ку. Албатта, отам мен учун доимо намуна бўлган. Лекин спорт борасида акаларимнинг ортидан кетганман. Акаларим шуғулланаётган залга биринчи марта беш-олти ёшларимда борганман. Уларнинг оғир-оғир тош кўтаришларини кўриб, мени ҳайрат чулғаб олган. Ўн икки-ўн уч ёшлардаги акам 70-90 кг тошни бемалол кўтарарди. Бу тош кўзимга жуда катта кўринарди, наҳотки одам шунча оғирликни кўтара олса, деб ҳайрон қолардим. Ана шу пайтда мен ҳам оғир атлетикачи бўламан деган мақсадни дилимга тугиб қўйганман.

 

Спорт билан шуғулланаётган дастлабки пайтларда бошқа спорт турига ўтиб кетиш фикри бўлганми? Балки сизни оғир атлетикадан қайтаришган ҳамдир?

Биринчи бўлиб мураббийим қайтарганлар. Ҳайрон бўлманг, сабаби бор. Икки йилдан кейин келасан, деганлар. Саккиз ёшимдан машғулотларга қатнай бошлаганман. Илк пайтларда “калтак” деб аталадиган, тошсиз штангани кўтариб машқ қилганман. Чунки ҳақиқий штанга билан ишлаш бу ёшда мумкин эмас. Аста-секин техникани ўргандим, икки кило-икки кило тош қўшиб кўтара бошладим. Орадан икки йил ўтгач, чинакам штанга билан шуғулланишга ўтдим.

Отам ва акаларим қарши бўлишмаган. Она барибир она-да, минг хил йўл билан фикримни ўзгартиришга уринарди. “Бўйинг ўсмай қолади”, “Ўқишинг қолиб кетяпти”, “Ўртоқларинг билан бориб футбол ўйнасанг-чи”, “Кўчага чиқиб, айланиб кел”, “Болалигинг ҳам ўтиб кетяпти”… Хуллас, шунақа. Лекин Тошкентга ўқишга келганимдан кейин менинг энг катта суянчим, энг катта қўлловчим онам бўлдилар. “Шу йўлни танладинг, энди чекинма, дадил бўл”, деб қайта-қайта таъкидладилар. Ҳозир ҳам шу гапни қулоғимга бот-бот қуйиб турадилар.

Бошқа спорт турига ўтиш фикри эса мутлақо бўлмаган. Агар оғир атлетикада омадим чопмаганида, мен учун спорт йўли тугарди.

 

Штангачи қандай хусусиятга эга бўлиши керак деб ҳисоблайсиз?

Куч ва тезлик уйғунлиги, мушакларнинг яхши ривожланиши жисмоний устунлик беради. Штангачи ўз мушакларини яхши билиши керак. Мушаклар оқ ва қизил бўлади. Қизили – чўзилувчан, оқи – қотувчан.

 

Қайси бири яхши? Оқими, қизилими?

Иккаласига ҳам мос шуғулланиш усулини топса бўлади.

 

Сизнинг мушакларингиз қайси турга мансуб?

Қизилига. Бундай мушак тез ўсмайди, ривожланишдан эрта тўхтайди. Лекин тез чўзилиб, тез ўз ҳолатига қайта олади.

 

 

– Спортчиларнинг характери тез намоён бўлади. Масалан, боксчининг қизиққон, хотиржам ёки айёрлигини рингда яққол кўриш мумкин. Оғир атлетикачининг характери эса кўпда сезилавермайди.

Тўғри. Чунки тош одамни хотиржам қилиб қўяди. Шуғулланганингиз сари фикрингиз жамланиб боради. Жаҳлга қанча эрк берсангиз, тош шунча бўйсунмайди.

 

Кўплаб спорт турларида спортчилар рақибларининг имкониятларини олдиндан яхшилаб ўрганади. Уларнинг кучли ва заиф жиҳатларига қараб тайёргарлик кўради. Сиз ҳам шундай йўл тутасизми?

Албатта, рақибга эътибор берилади. Лекин оғир атлетикачи учун асосий рақиб – штанга. Тош бир пайтнинг ўзида дўст ҳам. Мусобақа пайтида рақибга қараб тошга буюртма берилади. Лекин штангани кўтара олмасанг, энг заиф рақибни ҳам енга олмайсан. Шу боис машғулотлар пайтида асосий диққатни штангага қаратамиз.

 

Неча килограмли тошга буюртма бериш, рақибнинг ҳаракатига муносиб жавоб қайтариш учун ҳам пухта стратегия керак. Бундай ҳолатларда қандай қарор қабул қиласиз ёки мураббий нимани буюрса, шуни бажарасизми?

Келишган ҳолда ҳаракат қиламиз. Масалан, саҳнага чиққунимча шуғулланиб тураман. Ўз навбатим келгунча аста-секин оғирлик қўшиб, тош кўтариб тураман. Икки-уч дақиқа қолганда дам оламан. Бадан қизиб туради, белни совитиб қўймаслик учун сочиққа ўралиб тураман. Мураббийим келиб, “Руслан, рақибинг 180 кило кўтарди, 182 кило кўтара оласанми?” дейди. Мен аҳволим яхши бўлса, “183 кило буюртма бера қолайлик, ўзимни яхши ҳис қиляпман”, дейман. Шундай ишлаймиз. Штангачилар саҳнага чиққунча хато тайёргарлик кўриб ёки янглиш килограмга буюртма бериб ютқазиб қўйган ҳолатлар жуда кўп.

 

2012 йилги Лондон Олимпиадасидаги муваффақиятсизликдан кейин тез орада ўзингизни кўрсата олдингиз. Олимпиададан кейин оғир тушкунликни бошдан кечирганингиз аниқ. Жисмоний-руҳий тикланишга нималар кўмак берди?

Тўғриси, беш-олти ойча тушкун юрдим. Лекин бу руҳий тушкунлик эмасди. Ўз ичимга қамалиб олдим-да, қаерда адашдим, нима камчилигим бор, қандай ишлашим керак, деган саволларга жавоб изладим. Мураббий сизни шуғуллантиради, йўл-йўриқ кўрсатади, керак бўлса, қачон ҳожатга боришингниям назорат қилади. Лекин кўп вақт ўзинг билан ўзинг қоласан. Ўзингга ўзинг ишлов бермасанг, штангадан қўрқиб турсанг, ҳеч нарсага эришмайсан. Мураббийинг қанча уринмасин, бирор натижага эришиш қийин.

“Нимага ютқаздим?” деб ўзимга қайта-қайта савол бердим. Чунки мен мусобақага тайёр эдим. Машғулотларда натижаларим даст кўтариш – 199 кило, силтаб кўтариш – 235 кило эди. Олимпиадада 184 кило га 221 кило бўлди. Фарқни қаранг! Бу кераксиз ҳаяжон, ортиқча ишончнинг оқибати эди.

 

Мусобақаларга алоҳида руҳий тайёргарлик кўрасизми? Бу борада ҳам кимдир мураббийлик қиладими? Мақолалар, суҳбатлардан ўқиб билганмиз, қайсидир спортчи мусобақадан олдин медитацияга киради, кимдир қандайдир иримлар қилади. Сизда бу жараён қандай кечади?

Ҳар қандай мусобақага фақат пок ният ва ихлос билан бораман. Худодан сўрайман, илтижо қиламан. Ўзимни жамлашга ҳаракат қиламан. Дейлик, майдонга чиқяпман, тезда бўшашим керак, бош ҳар қандай ўй-фикрдан холи туриши зарур. Фақат битта савол кўндаланг бўлиши лозим: қандай кўтараман? Тошни кўтариб, пастга ташламагунча на мураббийни, на яқинларимни, на томошабинни – ҳеч кимни кўрмайман.

 

Рио-2016 Олимпиадасида барчамизни хурсанд қилиб, энг юқори поғонага кўтарила олдингиз. Бунга нималар асос бўлди?

Бу сафар руҳий тайёргарлигим юқори эди. Олдинги хатолардан керакли сабоқ чиқаргандим. Лондонга “Мен чемпионман! Чемпион бўлишим аниқ!” деган кайфиятда кетган бўлсам, бу гал имкониятларимга ишонсам-да, “Руслан, катта кетма! Ишон, лекин ишончингни ошкор қилма. Олдин натижага эриш, кейин ўзингни бемалол қўйсанг бўлаверади”, деб ўзимга ўзим тез-тез эслатиб турдим. Бошқалар: “Руслан, бу кўрсаткич билан сен албатта ғолиб бўласан!” деса ҳам, “Тўхтанглар. Олдин борай, ўзимни кўрсатай, кейин, майли, гапиринглар”, дея жавоб қилдим. Ҳатто мураббийнинг қаноати ҳам менга хотиржамлик бермади. Мусобақадан олдинги машғулотларда 200 килога 240 кило кўрсаткичга эришдим. Олимпиадада эса 190 килога 237 кило кўтардим. Натижалар барибир фарқ қилди. Машғулотда 240 килони жуда осон кўтара олгандим.

 

Ғолиб бўлгандан кейинги ҳис-ҳаяжонлар ҳақида ҳам гапирсангиз…

Тошни ташлагач, ичимдан улкан бир қувонч кўтарилиб келди. “Хайрият, энг катта имтиҳондан ўтдим”, деган фикрдан яйрадим. Чунки спортчи учун энг юксак мусобақа Олимпиада саналади. Жаҳон чемпионатлари ҳам Олимпия чўққиси сари бир босқич. Саҳнада турарканман, қаршимдаги, ён-атрофимдаги бирорта одамни кўрмадим. Саҳнадан тушгач, сал ҳаяжоним босилди. Лекин тўп бўлиб турган, ғалабамни нишонлаётган делегациямиз аъзоларини кўргач, мени чексиз қувонч яна чулғаб олди.

 

Спортчиларнинг мунтазам амал қиладиган кун тартиби, ҳаёт тарзи бўлади. Сизда қандай? Кунингиз қандай ўтади? Қандай дам оласиз? Қанақа овқатланасиз?

Биз йил бўйи машғулотда бўламиз, қатъий кун тартибига амал қиламиз. Эрталаб 7:30 да туриб, кеч соат 11 да ухлаймиз. Кунга қараб бир, икки ёки уч маҳал машғулот ўтказамиз. Кундуз соат бир ярим-иккидан соат тўртгача дам олиш соати. Чунки иккинчи машғулотга куч йиғиб олиш керак. Овқатланиш вақтлари ҳам қатъий. Ошхонада ҳамма бир пайтда овқатланади.

Миллий таомларимизни хуш кўраман. Бир кун – ош, бир кун – норин, бир кун – сомса. Шўрвани ҳам ёқтираман. Узоқ давлатларга мусобақаларга борганда, иложи йўқ, сабр қиламан. Оғир атлетикачи калорияли овқатлар ейиши керак. Мушакларни қотирадиган ёки унга салбий таъсир кўрсатадиган егуликлар мумкин эмас. Яхшиямки, ўзбек таомлари орасида бундайлари йўқ (кулади).

 

Бадиий асарлар ҳам ўқиб турасизми? Кимнинг ёзганлари сизга кўпроқ маъқул бўлган? Сўнгги ўқиган китобингиз қайси?

Тарихий китобларни кўп ўқийман. Улар менга илҳом беради, дунёқарашимни кенгайтиради. Қаерга борсам, ўша ернинг тарихини яхшироқ ўрганишга ҳаракат қиламан. Тарих китобларида урушлар ҳақида ҳам ёзилади. Урушни ёмон кўраман. Тинч юртда туғилиб, тинчликсевар одамлар орасида улғайганим учун энг қадрли неъмат тинчлик-осойишталик экани китоб ўқиётганимда ҳам хаёлимдан кетмайди.

Сўнгги марта ўқиган бадиий китобим – Пушкиннинг “Пугачёв тарихи” асари. Ўзи, бу шоир ижодини жуда севиб мутолаа қиламан. Деярли ҳамма асарини ўқиганман, десам ҳам бўлади.

 

Бугун сиз катта муваффақиятларга эришган, машҳур спортчисиз. Олдингизда турган бундан-да каттароқ режалар ҳақида гапирсангиз.

Икки карра ёки уч карра Олимпия чемпиони бўлиш ҳеч кимга ортиқчалик қилмайди. Келгуси Олимпиадада ҳам ғалаба қозонишни ният қилганман. Гарчи ўзбек оғир атлетикаси тарихида биринчи жаҳон чемпиони, биринчи Олимпия чемпиони деган шарафга эришган бўлсам-да, бу натижалар мени қаноатлантирмайди. Осиё ўйинлари чемпионлигини ҳам қўлга киритсам, тўла медаллар шодасига эга бўламан. Куни келиб, жаҳон даражасидаги афсонавий оғир атлетикачига айланарман. Мақсадим шу: имкониятлардан самарали фойдаланиб, янги-янги ютуқларга эришиш.

 

Истайсизми-йўқми, вақти келиб профессионал спортни тарк этасиз. Ундан кейин нима билан шуғулланишни ҳеч ўйлаб кўрганмисиз?

Йўқ, ўйлаб кўрмаганман. Ўйлаганингиз – ўша томонга қадам ташлаганингиз. Бир пайтлар зал очишни режалаштиргандим. Бу фикрдан ҳозирча воз кечганман. Спортчи асосий мақсаддан узоқлашмаслиги керак. Ҳеч нимага чалғимаслиги зарур. Баъзилар: “Давринг келди, бор, бизнес қил, пул топ!” деб ўзича маслаҳат беради. Мен бундай гап-сўзларга мутлақо қулоқ тутмайман. Тўғри, оиламга ёрдам беряпман, акаларимнинг бизнесини қўллаб-қувватлаб турибман. Лекин ўзим фақат спорт билан машғулман. Менга спортдан топганим етади. Ортиғи керак эмас.

 

Бугун оғир атлетика билан шуғулланувчилар сезиларли кўпайди. Бунга сиз ва сиз каби спортчиларнинг эришаётган муваффақиятлари ҳам катта таъсир кўрсатади. Оғир атлетикага кириб келаётган ёшлар, ўсмирларга қандай тавсиялар берасиз?

Оғир атлетика билан шуғулланувчилар сони кўпайганига, аввало, давлатимизнинг юксак эътибори сабаб. Мен спортга қадам қўйган даврдаги шарт-шароит билан ҳозиргиси ўртасида жуда катта фарқ бор. Бугунги ёшлар ҳамма имкониятга эга. Спорт залларига энг замонавий жиҳозлар ўрнатилган. Штангаларимиз деярли ҳар йили янгиланади. Эскиришга ҳам улгурмайди. Тошкентда халқаро чемпионатлар ўтказиляпти. Мусобақадан кейин янги тошлар тарқатилади. Чекка-чекка қишлоқлардаги залларда ҳам оғир атлетика жиҳозлари ёшлар учун муҳайё. Энди ана шу шароитдан, имкониятдан унумли фойдаланиш керак. Турли баҳоналар, эринчоқлик, ўз истеъдодига масъулиятсизлик ярамайди. Иштиёқ, қизиқиш бўлмаса, спортга қадам қўймаган маъқул.

 

Конституциямиз қабул қилинганининг 24 йиллиги арафасида Президентимиз Шавкат Мирзиёев бир гуруҳ спортчиларга давлатимизнинг юксак мукофотларини шахсан топширдилар. Улар сафида сиз ҳам бор эдингиз…

Оғир атлетикачилар табиатан ҳаяжонсиз бўлади, тез таъсирланиб кетавермайди. Президентимиз гапираётган пайтда ич-ичимдан руҳланиб, илҳомланиб ўтирдим. Бу учрашувдан жуда катта таассурот олдим, кучимга куч, ишончимга ишонч қўшилди.

Спортга Биринчи Президентимиз катта эътибор қаратган эдилар. Бугун бу ғамхўрлик янада ортди. Кўрсатилаётган эътибор, билдирилаётган ишонч учун Юртбошимиз Шавкат Мирзиёевга чуқур миннатдорлик билдираман. Ишончларини албатта оқлайман. Янги-янги ғалабалар билан спортимиз ривожига ҳисса қўшаман.

 

Самимий суҳбатингиз учун раҳмат.

 

 

Ориф Толиб

суҳбатлашди.

 

“Ёшлик” журналининг 2017 йил 4-сонида чоп этилган.

МУЛОҲАЗА БИЛДИРИШ

Мулоҳаза киритилмади!
Исми шарифингизни киритинг.